دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید صدوقی یزد
معرفی

پرتودرمانی (Radiotherapy) یک روش درمان سرطان است که دز معین و دقیقی از پرتوهای پرانرژی معمولا پرتوهای ایکس مورد استفاده قرار می گیرد. دستگاه رادیوتراپی به گونه ای طراحی می شود که امکان تابش دز مشخص به ناحیه مورد نظر از بدن بیمار را دارد. دز جذبی پرتوها سبب آسیب سلولها و توقف رشد و تقسیم آنها می شودسلولهای غیرطبیعی سرطان برخلاف سلولهای طبیعی معمولا دراثر تابش بازسازی و ترمیم نمی شوند. اثرات جانبی رادیوتراپی عموما موقتی هستند. هدف رادیوتراپی ازبین بردن سلولهای سرطانی و آسیب حداقلی به سلولهای سالم است که برای درمان انواع تومورها به کار میرود.

انواع پرتودرمانی :
در پرتو درمانی، پرتودهی ممکن است توسط دستگاهی خارج از بدن( پرتو درمانی خارجی ) و یا توسط منبع پرتو در داخل بدن (پرتو درمانی داخلی ) و یا توسط مواد رادیواکتیو باز در داخل بدن انجام شود (پرتو درمانی سیستمیک). نوع پرتودهی به نوع تومور ، تحمل بافت های سالم اطراف محل آن ، مسافتی که پرتو باید در داخل بدن طی کند و همچنین به سلامت عمومی بیمار ، تاریخچه بیماری و اینکه آیا بیمار از روشهای دیگر درمان استفاده خواهد کرد یا نه و مجموعه ای عوامل دیگر بستگی دارد . دربیشتر بیماران از روش پرتودرمانی خارجی و در تعدادی از بیماران از سه روش پرتو درمانی خارجی ، داخلی ، سیستمیک همراه با هم و یا جداگانه استفاده می شود


1.  پرتو درمانی خارجی (تله تراپی):
پرتو درمانی خارجی معمولاً در بیماران سرپایی مورد استفاده قرار می گیرد. در بیشتر این بیماران نیاز به بستری شدن در بیمارستان نیست رادیوتراپی خارجی برای درمان انواع سرطان شامل سرطان مثانه ، مغز ، پستان ، رکتوم ، پانکراس ، معده ، گردن رحم ، حنجره ، ریه ، پروستات و رحم استفاده می شود. علاوه بر این پرتو درمانی خارجی ممکن است برای کاهش دردهای متاستاتیک و یا مشکلات دیگر ناشی از گسترش تومورها مورد استفاده قرار گیرد.

2. پرتو درمانی تطبیقی سه بعدی(3D Conformal Radiation Therapy ) :

پرتو درمانی تطبیقی برخلاف طرح درمان های قدیمی سه بعدی است و از کامپیوتر برای هدف گیری دقیق تر تومور استفاده می شود .امروزه بیشتر متخصصین سرطان شناسی از این روش استفاده می کنند . تصاویر سه بعدی CT ، MRI ، PET  ویا CT- PET تهیه و به کمک نرم‌افزارهای مخصوص ، پرتوهایی که با شکل تومور مطابقت دارند طراحی می شود . چون در این تکنیک بافت سالم اطراف تومور به طور وسیع از تشعشع دور است از دوزهای بالاتر برای درمان تومور می توان استفاده کرد

3. IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy ) :

در این روش که یک نوع پرتو درمانی تطبیقی سه بعدی جدید است معمولاً از پرتوهای x با شدتهای متفاوت برای انتقال دزهای متفاوت پرتو به نواحی کوچک بافت به طور همزمان استفاده می شود . در این تکنولوژی نیز دزهای بالا به تومور و دزهای کمتر به بافتهای سالم اطراف می رسد . در برخی تکنیکها بیمار دز روزانه بیشتری دریافت می کند و زمان کل درمان کاهش و موفقیت درمان بیشتر می شود. IMRT ممکن است عوارض جانبی درمان را کاهش دهد. پرتودهی در این روش بوسیله یک شتاب دهنده خطی مجهز به کولیماتور Multileaf انجام می شود(کولیماتور به شکل دادن دقیق پرتوها کمک می کند). با چرخش دستگاه به دور بدن بیمار پرتوها از بهترین زوایا وارد تومور می شوند . پرتو ها تا حد امکان به طور دقیق با شکل تومور تطبیق داده می شوند . چون دستگاه IMRT بسیار تخصصی است مراکز پرتو درمانی به ندرت از این وسیله استفاده می کنند . این تکنولوژی جدید برای درمان تومورهای مغزی، سروگردن، حلق بینی، پستان، کبد، ریه، پروستات و رحم مورد استفاده قرار می گیرد . IMRT برای هر بیمار و یا هر نوع توموری مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

4. پرتو درمانی داخلی  :(Brachy Therapy)

در این روش منبع تشعشع که در یک پوشش نگهدارنده کوچک پیچیده شده در داخل تومور و یا بسیار نزدیک به آن قرار می گیرد و Implant یا ماده کاشتنی نامیده می شود. مواد کاشتنی ممکن است در شکلهای مختلف مانند سیمهای کوچک ، تیوبهای پلاستیکی ( کاتترها ) ribbans ( رشته ای ) کپسول و یا به شکل دانه ای وجود داشته باشد . مواد کاشتنی مستقیماً در داخل بدن گذاشته می شوند . در رادیوتراپی داخلی ممکن است بیمار نیاز به بستری داشته باشد . رادیوتراپی داخلی معمولاً به یکی از روشهای زیر انجام میشود که هرکدام به طور جداگانه توضیح داده شده است . در هر سه روش از مواد کاشتنی سربسته استفاده میشود .

5. رادیوتراپی حین جراحی(Intraoperative Radiotherapy )

این روش نوعی پرتو درمانی خارجی همراه با جراحی است. IORT برای درمان تومورهای متمرکز که نمی توان آنها را به طور کامل خارج کرد و یا ریسک عود مجدد وجود دارد استفاده می شود. بعد از خارج کردن تمام یا بیشتر بافت تومورال یک دوز زیاد با انرژی بالا مستقیماً به محل تومور در حین جراحی داده میشود ( بافت های سالم اطراف بوسیله شیلدهای مخصوصی حفاظت میشوند ) . بیمار بعد از عمل جراحی در بیمارستان بستری می شود. این روش ممکن است در درمان تومور های تیروئید ،  gynecological , colorectal روده باریک و لوزالمعده ( پانکراس ) استفاده شود . این روش برای درمان برخی از انواع تومور های مغز و سارکومای لگن در بزرگسالان تحت بررسی است .

6. رادیوتراپی سیستمیک :(systemic radiation therapy)

دراین روش درمانی ،موادرادیواکتیو به صورت مایع هستند ، که به صورت مایعات نوشیدنی یا تزریقی به بدن بیمار وارد می شوند. گاهی هم این مواد درکپسولهای دارویی قرارداده می شوند و نهایتا این مواد بعد از نوشیدن یا بلعیدن ویا تزیق در سرتاسر بدن منتشرشده و وظیفه درمانی خود را انجام می دهند




تاریخ به روز رسانی:
1400/05/24
تعداد بازدید:
56
info@ssu.ac.ir
تاریخ بروزرسانی: 1401/04/09
یزد، میدان شهید دکتر باهنر ،ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی یزد   کدپستی دانشگاه :8916978477 تلفن: 4- 37241171 نمابر: 37258770
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی آیت الله شهید صدوقی یزد است.
Powered by DorsaPortal