دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید صدوقی یزد
برنامه اجرايي آزمايشگاه جامع تحقيقاتي

حوزه پژوهش و بطور خاص پژوهشهاي آزمايشگاهي در دانشگاهها با چالشهاي متعددي روبروست. شاخصترين چالشها در اين حوزه خاص پژوهشي (خصوصاً در مراكز دور از پايتخت) كمبود، عدم روزآمدي، عدم توزيع عادلانه و عدم استفاده بهينه از تجهيزات آزمايشگاهي است. بي­توجّهي به اين مسائل منجر به افزايش غير اقتصادي هزينه­ ها، بي­عدالتي، فساد و انحصار در اين حوزه پژوهشي مي­گردد. در دراز مدّت اين امر حركت رو به جلو در عرصه هاي نوين پژوهشي آزمايشگاهي را كه غالباً نيازمند تكنولوژيهاي گران قيمت و جديد مي­باشند، به شدت به جغرافيا و افراد خاصي محدود مي­كند.

در راستاي تخفيف، تعديل و كم كردن اثرات منفي اين چالشها، اجراي راهكار تاسيس آزمايشگاههاي جامع تحقيقاتي بصورت مجموعه­ هاي متمركز سخت­افزاري و نرم­افزاري براي مديريت، ارتقا و تسهيل­­ كنندگي استفاده از تجهيزات آزمايشگاهي در دانشگاههاي سراسر كشور از اهميت و ضرورت ويژه­ اي برخوردار است. در راستاي اجراي اين راهكار برنامه ­ريزي شده و ابلاغ شده از طرف معاونت محترم تحقيقات و فناوري وزارت بهداشت، برنامه­ اجمالي زير با اتكا بر امكانات و چالشهاي بومي پژوهشهاي آزمايشگاهي پيشنهاد مي­گردد.

 

امكانات و چالشهاي حوزه آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه شهيد صدوقي يزد

براي آشنايي بيشتر با چالشهاي پژوهشهاي آزمايشگاهي در دانشگاه ضروري است تا مختصر توضيح در ارتباط با امكانات موجود و مشكلات گريبانگير آزمايشگاه هاي تحقيقاتي و آموزشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد تشريح شود:

1- تعداد زيادي از تجهيزات موجود داراي كاربردهاي موازي و غالباً از گروه تجهيزات آماده­سازي و آناليز نمونه ­ها بصورت منفرد[1] آنهم بصورت پراكنده در گروه هاي مختلف آموزشي و مراكز تحقيقاتي سراسر دانشگاه مي­باشند. اين امر نيز در غالب موارد به خاطر تاكيد گروه هاي بورد آموزشي تحصيلات تكميلي براي در اختيار داشتن اين تجهيزات به عنوان حداقل تجهيزات مورد نياز براي تربيت دانشجوي تحصيلات تكميلي توسط گروه هاي آموزشي بوده است. اين پراكندگي و تعدّد، زمينه­ ساز عدم استفاده بهينه و انحصاري از تجهيزات موجود و عدم تمركز بودجه ­اي براي خريد تجهيزات با فناوري بالا شده است.

2- تجهيزات آزمايشگاهي نيازمند پايش عملكرد و انجام كاليبراسيون بصورت مداوم هستند. در حاليكه بطور معمول غالب دستگاه هاي موجود در آزمايشگاه هاي دانشگاه حتي بصورت ساليانه اين فرايند پايش و كاليبراسيون برايشان اتفاق نمي­افتد و در ضمن حتي پس از بروز نقص در آنها بخاطر سردرگمي كارشناسان و در بسياري از موارد عدم پاسخگويي فروشنده­ ها براي ارائه خدمات، تعميرات آنها توسط افراد غير حرفه­ اي انجام مي­گيرد و همين امر زمينه­ ساز كاهش "عمر مفيد استفاده" دستگاه ها حتي تا كمتر از نصف مي­گردد.

3- خريد مواد مصرفي غالب دانشكده ­ها و مراكز تحقيقاتي توسط نيروي كارپرداز غيرمتخصص در زمينه مواد مصرفي و تجهيزات آزمايشگاهي و بر اساس سلايق متنوع و كمتر كارشناسي­شده انجام مي­پذيرد. مورد ديگر در ارتباط با خريد مواد و وسايل مصرفي پر استفاده در مراكز مختلف است. اين مواد غالباً در بسته­ بنديهاي با حجم بالا به فروش مي­رسند ولي مصرف غالباً فردي آنها در مراكز مختلف، زمينه­ ساز گذشتن تاريخ مصرف و دور ريختن اجباري آنها مي­گردد. اين اتفاق بصورت بسيار شايع در ارتباط با مواد و وسايل مصرفي سفارش داده شده در پايان­ نامه ­ها اتفاق مي­افتد. دليل آنهم در غالب موارد اين است كه دانشجو و راهنماي او به دليل عدم تخمين صحيح و در بسياري موارد ترس از مواجهه با كمبود، مواد و وسايل را بصورت مازاد بر مصرف سفارش مي­دهند. متعاقب آن اين مقادير مازاد، بصورت مسئولانه­ مديريت  نمي­گردد و معمولاً بصورت تاريخ گذشته دور ريخته مي­شود.

4- كارشناسان آزمايشگاه هاي گروه هاي آموزشي و مراكز صرفاً تحقيقاتي براي گذراندن دوره­ هاي مداوم تخصصي آزمايشگاهي تئوري و عملي كمتر مورد نظارت و پيگيري متمركز هستند و غالباً از طريق نيروهاي طرحي و در حال تحصيل تامين مي­شوند كه كاملاً بر كار متمركز نبوده و موقتي هستند. همين امر زمينه­ ساز عدم آموزش و رعايت بسياري از موارد ايمني زيستي و بهداشت آزمايشگاهي توسط كارشناسان و در لايه بعدي دانشجويان مي­شود.

هدفگذاري مرحله ­اي و برنامه پيشنهادي براي اجراي آنها

فاز اول: هدايت بودجه تجهيزات، فراهم كردن شرايط جذب بخش خصوصي

1.   در الويت قرار دادن آزمايشگاه جامع تحقيقاتي در تخصيص بودجه­ هاي دولتي و خيريه مساعده ­اي براي خريد تجهيزات آزمايشگاهي-تحقيقاتي

2.   انتخاب و آماده سازي فضاي فيزيكي مستقل، اختصاصي، قابل توسعه، استاندارد و در دسترس براي آماده­سازي آزمايشگاه جامع تحقيقاتي در دراز مدت

3.     حمايت و مذاكره براي جذب مشاركت مالي بخش خصوصي براي سرمايه­ گذاري در آزمايشگاه جامع تحقيقاتي

-     منظور بخش خصوصي فعال در حوزه آزمايشات صنعتي، بهداشتي، زيست محيطي و غذا-داروي مجرب و داراي نيروي انساني خبره در ارائه خدمات آزمايشگاهي (بصورت برون سپاري مكمّل در بخشهاي داراي جذابيت سرمايه­ گذاري براي بخش خصوصي) بر اساس قردادي شفاف و فيمابين دانشگاه و شركت خصوصي با هدف تسريع تجهيز و ارتقا سطح كيفي خدمات آزمايشگاهي قابل ارائه توسط آزمايشگاه جامع تحقيقاتي

روش اجرا:

1.       گذراندن مصوبه ­هاي قانوني در شوراي رياست دانشگاه:

·         الويت تخصيص بودجه خريد تجهيزات آزمايشگاهي به آزمايشگاه جامع تحقيقاتي

·    عضويت سرپرست آزمايشگاه جامع در كميته تجهيزات آزمايشگاهي دانشگاه به عنوان عضو ناظر بر اجراي مصوبات شوراي رياست دانشگاه در بحث تجهيزات آزمايشگاههاي تحقيقاتي

2.      انتخاب فضاي فيزيكي بر اساس دستورالعمل ابلاغي از طرف معاونت وزارتخانه با در نظر گرفتن شرايط زير:

·         حداكثر فضاي فيزيكي مستقل و موجود در سطح دانشگاه

·         صرف حداقل هزينه عمراني جهت آماده­سازي فيزيكي فضاي آزمايشگاه و دريافت­كنندگان خدمات آزمايشگاهي

·    آماده ترين فضا براي كسب حداقل شاخصه ­هاي فضايي لازم براي استاندارد ايمني آزمايشگاهي "سيستم مديريت كيفيت آزمايشگاه ها و كاليبراسيون ISO/IEC 17025"

فاز دوم: تجميع تجهيزات آزمايشگاهي در قالب مديريت متمركز آن

با توجّه به شرايط كمي و كيفي تجهيزات، فضاي فيزيكي، نيروهاي كارشناس آزمايشگاهي و الگوي مصرف نامناسب مواد و وسايل آزمايشگاهي حاكم بر سيستم آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه علوم پزشكي شهيد صدوقي يزد پيشنهاد ما براي اين فاز فراهم كردن امكانات سخت افزاري، نرم­افزاري و نيروي انساني متخصص براي اجراي راهكار مديريت متمركز آزمايشگاه هاي تحقيقاتي با استفاده از سامانه تحت شبكه "مديريت جامع آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه" جهت ساماندهي چالشهاي ذكر شده در بالا و رسيدن به اهداف پايين است:

1.   امكان استفاده سريع و آسان از خدمات آزمايشگاه جامع و ساير آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه بصورت براي انجام حضوري (تحت فرايند خريد خدمت آموزش مهارت آزمايشگاهي) و غيرحضوري (توسط كارشناس خبره مربوطه و با مجوز اساتيد راهنما و مجريان اصلي پايان­ نامه ­ها و طرحهاي تحقيقاتي)

2.      امكان ايجاد انبار مواد و تجهيزات مصرفي آزمايشگاهي بصورت متمركز

3. امكان ارزيابي و ارائه دوره­ هاي آموزشي تخصصي آزمايشگاهي مداوم تحت شبكه براي دانشجويان و كارشناسان آزمايشگاه هاي تحقيقاتي

روش اجرا:

1.   لازمه قطعي اجراي اين فاز، گذراندن مصوبه­ هاي قانوني در شوراي پژوهشي دانشگاه در مشاركت حداكثري و الزامي آزمايشگاه هاي تحقيقاتي سراسر دانشگاه در برقراري و افزايش همكاري با آزمايشگاه جامع تحقيقاتي در قالب سامانه تحت شبكه "مديريت جامع آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه" است.

2.      ايجاد بانك اطلاعاتي جامع از تمام تجهيزات آزمايشگاهي فعال و غير فعال آزمايشگاه هاي تحقيقاتي

3.     ايجاد بانك اطلاعاتي جامع از نيازمندي هاي مواد و وسايل آزمايشگاهي مصرفي آزمايشگاه هاي تحقيقاتي

4.     ايجاد بانك اطلاعاتي جامع از تمام خدمات آزمايشگاهي (بالقوه و بالفعل) آزمايشگاه هاي تحقيقاتي

5.     ايجاد بانك اطلاعاتي جامع از تمام كارشناسان آزمايشگاه ها به تفكيك توانمندي هاي آزمايشگاهي

6.   ارائه خدمات واسطه ­اي با ثبت اوليه نيازمندي ها و عقد قرارداد فيمابين توسط ارائه­دهندگان و دريافت­كنندگان خدمت از طريق سامانه تحت شبكه "مديريت جامع آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه"

6-1 دريافت خدمات تخصصي آزمايشگاه ها از بيرون و از داخل دانشگاه

·     تسهيل فرايند دريافت خدمات آزمايشگاهي بصورت برون سپاري به آزمايشگاه هاي تحقيقاتي خارج و داخل دانشگاه با نظارت فني و رسمي آزمايشگاه جامع براي جلوگيري از ضايع شدن حقوق ارائه­ دهنده و دريافت­ كننده خدمت.

6-2  ارائه خدمات تخصصي آزمايشگاه ها به بيرون و به داخل دانشگاه

·     تسهيل فرايند ارائه خدمات آزمايشگاهي قابل ارائه از طرف آزمايشگاه هاي تحقيقاتي داخل و خارج دانشگاه با نظارت فني و رسمي آزمايشگاه جامع براي جلوگيري از ضايع شدن حقوق ارائه ­دهنده و دريافت ­كننده خدمت.

6-3 خريد خدمات تعمير و كاليبراسيون دستگاه هاي آزمايشگاه هاي تحقيقاتي دانشگاه بطور متمركز

·    ارتقا نيمه عمر مفيد استفاده از دستگاه هاي آزمايشگاهي با متمركز كردن و نظارت مداوم فني و رسمي آزمايشگاه جامع بر كاليبراسيون و تعميرات دستگاه هاي آزمايشگاهي براي جلوگيري از ضايع شدن حقوق دانشگاه

6-4 ايجاد انبار مواد و وسايل آزمايشگاهي مصرفي مشترك آزمايشگاه هاي تحقيقاتي بصورت متمركز

·     تقاضاها پس از استعلام از اين انبار و در صورت موجود بودن بر اساس ميزان دقيق مورد نياز، با حفظ شرايط نگهداري موقت و ميان مدت استاندارد زنجيره سرد (موارد آزمايشگاهي تخريب­ پذير) انجام مي­پذيرد.

6-5 ارائه دوره ­هاي تخصصي آزمايشگاهي تحت شبكه به دانشجويان و كارشناسان آزمايشگاهي

 

فاز سوم: تجهيز آزمايشگاه جامع تحقيقاتي به تجهيزات فوق پيشرفته[2]

نظر به ضرورت رعايت اصل عدالت، مشاركت و همكاري تمامي گروه هاي پژوهشي و آموزشي در امر سياستگذاري و اجراي طرح آزمايشگاه جامع تحقيقاتي انجام اين مرحله نيازمند تشكيل يك كميته علمي و فني مشورتي با شرايط و وظايف زير مي­باشد:

1.   نيمي از افراد اين كميته از اعضاي هيات علمي و محققين دانشگاه از دانشكده­ ها و مراكز مختلف پژوهشي دانشگاه و نيمي ديگر از مجموعه از كارپردازان دانشكده­ ها و مراكز تحقيقاتي و نمايندگاني از قسمتهاي پشتيباني و مالي دانشگاه خواهند بود.

2.      اين افراد با تاييد معاونت پژوهشي دانشگاه انتخاب و توسط سرپرست آزمايشگاه جامع تحقيقاتي تاييد مي­گردند.

3. همكاري در تهيه ليست خريد دستگاه هاي آزمايشگاهي با فناوري بالا جهت استقرار و ارائه­ خدمت در آزمايشگاه جامع تحقيقاتي بر اساس الويت­ بندي نيازهاي دانشگاه و گروه هاي مختلف

4. همكاري و مشاركت در تصميم­گيري در حوزه برون سپاري تكميلي تجهيزات داراي جاذبه سرمايه گذاري به بخش خصوصي و ساير مراكز ارائه دهنده خدمات آزمايشگاهي مانند آزمايشگاه هاي جامع دانشگاه هاي ديگر و شبكه­ هاي آزمايشگاهي كشوري در قالب تفاهم­ نامه­ هاي ارائه خدمات متقابل

روش اجرا:

1.   دعوت از افراد كميته مشورتي و تهيه ليست الويتهاي دستگاهي براي خريد از طريق برگزاري مناقصه با رعايت تشريفات اداري و مالي دانشگاه

2.   دعوت از افراد كميته مشورتي و تهيه ليست الويتهاي دستگاهي براي برون سپاري خدمات تخصصي آزمايشگاهي از طريق برگزاري مناقصه با رعايت تشريفات اداري و مالي دانشگاه



[1] تجهيزات را در چهار سطح دسته­بندي كرديم: 1- تجهيزات آماده­سازي نمونه ها بصورت منفرد، 2- تجهيزات آناليزگر نمونه ها بصورت منفرد، 3- تجهيزات آماده­سازي نمونه­ ها بصورت گروهي، 4- تجهيزات آناليزگر نمونه­ ها بصورت گروهي

[2] High Technology

تاریخ به روز رسانی:
1398/05/30
تعداد بازدید:
738
info@ssu.ac.ir
تاریخ بروزرسانی: 1401/04/15
یزد، میدان شهید دکتر باهنر ،ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی یزد   کدپستی دانشگاه :8916978477 تلفن: 4- 37241171 نمابر: 37258770
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی آیت الله شهید صدوقی یزد است.
Powered by DorsaPortal