دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید صدوقی یزد
معرفي گروه

كوريكولوم آموزشي دوره دستياري پرتودرماني

 

پرتودرماني (Radiotherapy) يك روش درمان سرطان است كه دز معين و دقيقي از پرتوهاي پرانرژي معمولا پرتوهاي ايكس مورد استفاده قرار مي گيرد. دستگاه راديوتراپي به گونه اي طراحي مي شود كه امكان تابش دز مشخص به ناحيه مورد نظر از بدن بيمار را دارد. دز جذبي پرتوها سبب آسيب سلولها و توقف رشد و تقسيم آنها مي شودسلولهاي غيرطبيعي سرطان برخلاف سلولهاي طبيعي معمولا دراثر تابش بازسازي و ترميم نمي شوند. اثرات جانبي راديوتراپي عموما موقتي هستند. هدف راديوتراپي ازبين بردن سلولهاي سرطاني و آسيب حداقلي به سلولهاي سالم است كه براي درمان انواع تومورها به كار ميرود.

انواع پرتودرماني :
در پرتو درماني، پرتودهي ممكن است توسط دستگاهي خارج از بدن( پرتو درماني خارجي ) و يا توسط منبع پرتو در داخل بدن (پرتو درماني داخلي ) و يا توسط مواد راديواكتيو باز در داخل بدن انجام شود (پرتو درماني سيستميك). نوع پرتودهي به نوع تومور ، تحمل بافت هاي سالم اطراف محل آن ، مسافتي كه پرتو بايد در داخل بدن طي كند و همچنين به سلامت عمومي بيمار ، تاريخچه بيماري و اينكه آيا بيمار از روشهاي ديگر درمان استفاده خواهد كرد يا نه و مجموعه اي عوامل ديگر بستگي دارد . دربيشتر بيماران از روش پرتودرماني خارجي و در تعدادي از بيماران از سه روش پرتو درماني خارجي ، داخلي ، سيستميك همراه با هم و يا جداگانه استفاده مي شود


1.  پرتو درماني خارجي (تله تراپي):
پرتو درماني خارجي معمولاً در بيماران سرپايي مورد استفاده قرار مي گيرد. در بيشتر اين بيماران نياز به بستري شدن در بيمارستان نيست راديوتراپي خارجي براي درمان انواع سرطان شامل سرطان مثانه ، مغز ، پستان ، ركتوم ، پانكراس ، معده ، گردن رحم ، حنجره ، ريه ، پروستات و رحم استفاده مي شود. علاوه بر اين پرتو درماني خارجي ممكن است براي كاهش دردهاي متاستاتيك و يا مشكلات ديگر ناشي از گسترش تومورها مورد استفاده قرار گيرد.

2. پرتو درماني تطبيقي سه بعدي(3D Conformal Radiation Therapy ) :

پرتو درماني تطبيقي برخلاف طرح درمان هاي قديمي سه بعدي است و از كامپيوتر براي هدف گيري دقيق تر تومور استفاده مي شود .امروزه بيشتر متخصصين سرطان شناسي از اين روش استفاده مي كنند . تصاوير سه بعدي CT ، MRI ، PET  ويا CT- PET تهيه و به كمك نرم‌افزارهاي مخصوص ، پرتوهايي كه با شكل تومور مطابقت دارند طراحي مي شود . چون در اين تكنيك بافت سالم اطراف تومور به طور وسيع از تشعشع دور است از دوزهاي بالاتر براي درمان تومور مي توان استفاده كرد

3. IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy ) :

در اين روش كه يك نوع پرتو درماني تطبيقي سه بعدي جديد است معمولاً از پرتوهاي x با شدتهاي متفاوت براي انتقال دزهاي متفاوت پرتو به نواحي كوچك بافت به طور همزمان استفاده مي شود . در اين تكنولوژي نيز دزهاي بالا به تومور و دزهاي كمتر به بافتهاي سالم اطراف مي رسد . در برخي تكنيكها بيمار دز روزانه بيشتري دريافت مي كند و زمان كل درمان كاهش و موفقيت درمان بيشتر مي شود. IMRT ممكن است عوارض جانبي درمان را كاهش دهد. پرتودهي در اين روش بوسيله يك شتاب دهنده خطي مجهز به كوليماتور Multileaf انجام مي شود(كوليماتور به شكل دادن دقيق پرتوها كمك مي كند). با چرخش دستگاه به دور بدن بيمار پرتوها از بهترين زوايا وارد تومور مي شوند . پرتو ها تا حد امكان به طور دقيق با شكل تومور تطبيق داده مي شوند . چون دستگاه IMRT بسيار تخصصي است مراكز پرتو درماني به ندرت از اين وسيله استفاده مي كنند . اين تكنولوژي جديد براي درمان تومورهاي مغزي، سروگردن، حلق بيني، پستان، كبد، ريه، پروستات و رحم مورد استفاده قرار مي گيرد . IMRT براي هر بيمار و يا هر نوع توموري مورد استفاده قرار نمي‌گيرد.

4. پرتو درماني داخلي  :(Brachy Therapy)

در اين روش منبع تشعشع كه در يك پوشش نگهدارنده كوچك پيچيده شده در داخل تومور و يا بسيار نزديك به آن قرار مي گيرد و Implant يا ماده كاشتني ناميده مي شود. مواد كاشتني ممكن است در شكلهاي مختلف مانند سيمهاي كوچك ، تيوبهاي پلاستيكي ( كاتترها ) ribbans ( رشته اي ) كپسول و يا به شكل دانه اي وجود داشته باشد . مواد كاشتني مستقيماً در داخل بدن گذاشته مي شوند . در راديوتراپي داخلي ممكن است بيمار نياز به بستري داشته باشد . راديوتراپي داخلي معمولاً به يكي از روشهاي زير انجام ميشود كه هركدام به طور جداگانه توضيح داده شده است . در هر سه روش از مواد كاشتني سربسته استفاده ميشود .

5. راديوتراپي حين جراحي(Intraoperative Radiotherapy )

اين روش نوعي پرتو درماني خارجي همراه با جراحي است. IORT براي درمان تومورهاي متمركز كه نمي توان آنها را به طور كامل خارج كرد و يا ريسك عود مجدد وجود دارد استفاده مي شود. بعد از خارج كردن تمام يا بيشتر بافت تومورال يك دوز زياد با انرژي بالا مستقيماً به محل تومور در حين جراحي داده ميشود ( بافت هاي سالم اطراف بوسيله شيلدهاي مخصوصي حفاظت ميشوند ) . بيمار بعد از عمل جراحي در بيمارستان بستري مي شود. اين روش ممكن است در درمان تومور هاي تيروئيد ،  gynecological , colorectal روده باريك و لوزالمعده ( پانكراس ) استفاده شود . اين روش براي درمان برخي از انواع تومور هاي مغز و ساركوماي لگن در بزرگسالان تحت بررسي است .

6. راديوتراپي سيستميك :(systemic radiation therapy)

دراين روش درماني ،موادراديواكتيو به صورت مايع هستند ، كه به صورت مايعات نوشيدني يا تزريقي به بدن بيمار وارد مي شوند. گاهي هم اين مواد دركپسولهاي دارويي قرارداده مي شوند و نهايتا اين مواد بعد از نوشيدن يا بلعيدن ويا تزيق در سرتاسر بدن منتشرشده و وظيفه درماني خود را انجام مي دهند


دستگاههاي پرتو درماني :

1. دستگاههاي درمان سطحي :
دستگاههاي راديولوژي درمان سطحي با ولتاژ 50 تا 150 كيلوولت پرتوي ايكس توليد و ازفاصله ي 20 سانتي براي درمان تومورهاي به عمق 5 ميليمتر مورد استفاده قرارمي گيرد.
2. دستگاههاي درمان نيمه عمقي:
با ولتاژهاي 300 كيلوولت و جريان 20 ميلي آمپر در فاصله ي 50 سانتي از پوست اشعه ايكس مي تاباند. محدوديت اين روش درماني افزايش دز پوست بوده است وتومورهاي با عمق بيش از 2 سانت دز كافي دريافت نمي كنند.
3. دستگاههاي مگا ولتاژ:
اين دستگاهها با ولتاژهاي 500 تا 1000 كيلولت پرتو ايكس توليد مي كننددستگاههاي كبالت با اشعه گامايMev 33/1 نيز در اين دسته قرار مي گيرندامروزه از دستگاههاي فوق الذكر كمتر استفاده مي شود.

4. دستگاه كبالت تراپي:
نوعي دستگاه پرتو درماني است كه به جاي پرتوهاي ايكس از پرتوهاي گاماي كبالت- 60 با انرژي      MeV 33/1  استفاده مي شود. براي توليد پرتوهاي گاما راديوايزوتوپ كبالت به نيكل- 60 تبديل و اشعه بتاي منفي همراه دو اشعه گاما منتشر مي شود. پرتوهاي بتا در حفاظ چشمه كبالت جذب ولي پرتوهاي گاما از چشمه به طرف بدن بيمار تابيده ميشود.
ميزان اكتيويته چشمه كبالت با نيمه عمر 5 سال با گذر زمان كاهش يافته و آهنگ-دز نيز كاهش
مي يابد به طوري كه پس از يك نيمه عمر احتياج به تعويض چشمه كبالت است.  امروزه استفاده از پرتوهاي كم انرژي و سايه دار دستگاه كبالت تراپي كمتر توصيه مي شود و در مراكزي كه از قبل داراي اين دستگاهها بوده اند، درمانهاي تسكيني و درمان تومورهاي سروگردن استفاده مي شود.

5. دستگاههاي شتابدهندهي خطيLINAC)  ( :
اين دستگاهها ذرات الكتروني را توسط امواج راديوئي درون تيوب خلاء تا انرژيهايMev 25 در مسير مستقيم شتاب مي دهند. با خروج مستقيم پرتوهاي الكتروني با انرژيهاي كم ، متوسط و بالا براي درمان تومورهاي سطحي نظير سرطان پوست مورد استفاده قرار مي گيرد و چنانچه يك هدف( صفحه تنگستن) در مسيرپرتوهاي الكتروني قرار گيرد پرتوهاي پرانرژي ايكس توليد مي شود كه براي تومورهاي عمقي مناسبند.

6. سيكلوترونها:
نوعي شتابدهنده ذرات است كه علاوه بر توليد راديوايزتوپهاي پوزيترون دهنده، قادر به توليد پرتوهاي پروتون و نوترون پرانرژي هستند. پرتوهاي پرانرژي پرتون و نوترون براي درمان تومورهاي سطحي كه در اطراف خود داراي سلولهاي سالم و حياتي هستند مورد استفاده قرار مي گيرد. براي مثال براي درمان تومور در ناحيه عدسي چشم پروتون تراپي توصيه مي شود البته اين نوع شتابدهندهها فقط در كشورهاي پيشرفته و به طور محدود مورد استفاده قرار مي گيرند.


7. گاما نايف ( چاقوي گاما):
گامانايف، شيوه جديدي براي درمان و شناسايي مشكلات سر و به ويژه مغز استيكي از مزاياي گامانايف، كاهش تاثير آن بر بافت‌‌‌‌هاي سالم است اما اين‌خاصيت فقط مختص بخش‌‌‌‌هايي با وسعت كمتر از سه تا چهار‌ سانتي‌‌‌‌متر است. با افزايش وسعت بخش‌هاي آسيب‌‌‌‌ديده، تاثير گامانايف بر بخش‌‌‌‌‌‌‌‌هاي سالم اطراف بخش هدف نيز افزايش مي‌‌‌‌يابد، بنابراين استفاده از آن براي بخش‌‌‌‌هايي غير از «سر» نامناسب است. در گامانايف از روشي غير تهاجمي به نام Stereotactic Radio-surgery استفاده مي‌شود. اين روش در واقع به جراح مغز و اعصاب اين امكان را مي‌دهد كه جراحي‌هاي مغز را بدون استفاده از تيغ جراحي و فقط با استفاده از پرتو انجام دهند. اشعه مورد استفاده در گامانايف از چشمه كبالت 60 توليد مي‌شود و با استفاده از Dose Planning به‌صورت باريكه اشعه بسيار كنترل شده به هدف مورد نظر در مغز تابانده مي‌شود. دوز تابشي به طور دقيق بر اساس موقعيت اندازه و شكل هدف محاسبه مي‌شود، به‌طوريكه هدف را به طور كامل نابود كرده ولي روي بافت‌هاي سالم اطراف، كمترين اثر را مي‌گذارد. در اين روش بيمار هيچ‌گونه دردي را احساس نمي‌كند و مي‌تواند خيلي زود پس از جراحي، فعاليت‌هاي عادي خود را از سر بگيرد. نتايج طولاني مدت حاصله از درمان در ساير مراكز با تجربه طولاني‌تر، بسيار رضايت‌بخش و عوارض، بسيار كم و در حد قابل قبولي است. اين روش درماني براي تومورهاي مغزي مانند مننژيوما، تومورهاي هيپوفيز، نورينوم اكوستيك، متاستازهاي مغزي، ضايعات عروقي مانند AVM، كاورنوما و بعضي از تومورهاي بدخيم مغزي موثر بوده است.

8. سايبر نايف:
سايبر نايف يك نوع ربات راديوتراپ استدستگاه پرتو درماني رباتيك براي درمان سرطان مورد استفاده قرار گرفته شده است .
سايبرنايف، شيوه‌اي از پرتو درماني است كه به وسيله دكتر جان آر آدلر، استاد جراحي مغز و اعصاب و پرتودرماني دانشگاه استنفورد و همچنين پيتر و راسل شونبرگ از شركت پژوهشي شونبرگ، بنيان نهاده شد. در اين شيوه البته خبري از چاقوي واقعي نيست ولي پرتو تابانيده شده به مانند چاقويي دقيق و بدون درد، بدون اينكه نياز به بيهوشي باشد، عرصه را بر سلول‌هاي سرطاني تنگ مي‌كند.
دستگاه سايبر نايف با تنفس بيمار به حركت درمي‌آيد و مي‌تواند تومورهاي سرطاني را با دقت بسيار بالاتر از روش‌هاي ديگر مورد هدف قرار دهد و ميزان آسيب به بافت‌هاي سالم را كاهش دهد.
اين دستگاه در واقع نوعي شتابدهنده خطي فشرده است كه روي بازوي رباتيك نصب شده است. سايبر نايف با استفاده از بازوي رباتيك پرتوهاي چندگانه تشعشعات با دوز بالا را از زواياي مختلف انتقال مي‌دهد.
حين كار اين دستگاه دوربين‌هاي مجهز به اشعه ايكس تنفس بيمار را كنترل مي‌كنند و براي به حداقل رساندن آسيب به بافت‌هاي سالم جهت پرتوهاي راديوتراپي را تنظيم مي‌كنند.
دقت بالاي اين دستگاه، درمان تومورهاي سرطاني را كه در نقاط حساس بدن نظير نخاع قرار دارند يا دسترسي به آنها دشوار است، تسهيل مي‌كند.
سايبرنايف جديدترين تكنولوژي جراحي راديويي ( راديوسرجري) در دنياست كه ميتواند بسياري از تومورهاي سرطاني را در نقاط مختلف بدن درمان كند.

 

تجهيزات درماني گروه

1.       دستگاه شتابدهنده خطي  NEPTUN 10 PC

دستگاه شتابدهنده خطي در يك بونكر به ابعاد 6×6 متر با ديوارهاي بتن باريت به ضخامت هاي 120 و180 سانتيمتري نصب گرديده است. دستگاه شتابدهنده نپتون ساخت كشور لهستان داراي انرژي فوتون  MV 9 و الكترونهاي  6 و 8 وو 10  Mev است .

2.      دستگاه كبالت تراپي Theratron Phoenix

دستگاه كبالت تراپي Phoenix با اكتيويته 7000 كوري و گانتري و تخت كنترل دستي ساخت كشور كانادا داراي امكانات درمان چرخشي و ثابت . چشمه كبالت استوانه اي به قطر و ارتفاع 2سانتي متر داخل حفاظ سربي است كه با پمپ هوا حركت مي كند. 

3.     دستگاه شبيه ساز ( سيمولاتور )

دستگاه سيمولاتور نوعي دستگاه فلورسكپي و راديوگرافي ديجيتالي است كه جهت مشاهده تومور و تنظيم فيلد درمان شيلد گذاري و تنظيم بيمار روي تخت مورد استفاده قرار مي گيرد . در مد راديوگرافي جريان mA 700 و در مد فلورسكپي جريان mA  15  از تيوب مي گذرد.

4.     دستگاه شتابدهنده خطي مدل oncor

دستگاه شتابدهنده خطي انرژي بالا با قابليت استفاده از MLC و نرم افزار IMRT مدل oncor شركت زيمنس آلمان


5.     دستگاه شتابدهنده خطي compact

دستگاه شتابدهنده خطي انرژي پايين MV  6 مدل Compact شركت الكتاي انگلستان

 
تاریخ به روز رسانی:
1397/11/17
تعداد بازدید:
12
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
آدرس پست الکترونیکی شما
شماره تلفن
توضیحات
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی شهید آیت الله صدوقی یزد میباشد.
Powered by DorsaPortal