دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید صدوقی یزد
تاريخچه پدافند غيرعامل

شكل گيري تمدن هاي اوّليه در جهان همواره با وقوع جنگ همراه بوده است، در طول تاريخ انسان ها از طريق پناه گرفتن در غارها، ساخت جوشن و سپر، ايجاد برج و بارو و قلاع محكم و مرتفع، حفر خندق براي حفظ جان و تامين امنيّت گروهي با هدف پيشگيري از حملات غافلگيرانه دشمن اقدام نموده اند، ‌ ديوارهاي دفاعي و خاكريزهاي متعلق به آغاز سكونت انسان در ايران هنوز برجاست و شكل آنها به موازات پيشرفت سلاح هاي تهاجمي و تدافعي در هر دوره تاريخي تكامل يافته است.

  تفكر ساخت و احداث ديوارها و خطوط و دژهاي دفاعي از قديم الايّام به عنوان يك اقدام دفاعي با هدف سد كردن و ايجاد مانع در مسير تهاجم دشمن و ممانعت از مواجه شدن با حملات غافلگيرانه مورد توجه دولت هاي مختلف بوده و عليرغم تغيير و تكامل سلاح ها و روش هاي تهاجمي، كماكان با تغيير شكل و كاربري آن ها متناسب با نوع تهديدات به شكل هاي ديگري همانند تونل ها، ‌ پناهگاه هاي چندمنظوره، سازه هاي امن زيرزميني، ديوارها و موانع دفاعي الكترونيكي در ملاحظات دفاعي كشورها مورد توجه خاص قرار دارند.

  از جمله مشهورترين ديوارها و دژهاي دفاعي احداث شده در طول تاريخ بشري مي توان ديوار چين(ديوار چين به طول 2415 كيلومتر در سال 364 قبل از ميلاد احداث گرديده است)، سد ذوالقرنين، ديوار گرگان (ديوار دفاعي گرگان بزرگ ترين ديوار دفاعي جهان، بعد از ديوار چين مي باشد و همزمان با ديوار چين بنا شده است)، ديوار آتلانتيك (ديوار آتلانتيك، استحكامات ساحلي بود كه توسط رايش سوم براي جلوگيري از تهاجم نيروهاي متفقين درجنگ جهاني دوم احداث گرديد)، ديوار آنتونين، ‌ ديوار اورلئان، ديوار صلح بلفاست، ديوار برلين، ديوار ليما، ديوار ماژينو (ديوار ماژينو در مرز فرانسه و آلمان در سال 1930 الي 1935 به طول 400 مايل جهت جلوگيري از تهاجم آلمان به سرزمين فرانسه احداث گرديد)، ديوار زيگفريد، ديوار مراكش، ديوار ويتنام، ديوار لندن، ديوار كرملين، ديوار بارلو، ديوار اورشليم و را نام برد.

  سرزمين گسترده ايران باستان كه ايران كنوني بخشي از آن است، به علت موقعيت جغرافيايي كه ميان دو جلگه آباد بين النهرين و پنجاب سند قرار گرفته بود مانند پلي بود كه طوايف مهاجم به طرف شرق يا غرب مجبور مي شدند از آن عبور كنند زندگي در چنين وضعيت جغرافيايي و محيط ناامن، ايرانيان را وادار نمود تا همواره به منظور در امان ماندن از تجاوز متجاوزين، خانه هاي مسكوني خود را به شكل دژ كوچكي بسازند بنابراين به هر جاي اين سرزمين نگاه كنيد، قلعه، برج، بارو، ارگ، كهندژ، دربند، خندق و دروازه و نظاير آن ها از ناامني محيط زندگي و توجه و تدبير آگاهانه ايرانيان به ملاحظات دفاعي حكايت دارد. ساخت بناهاي گروهي حصاردار در ايران با طرح ها و نقشه هاي گوناگون از سه هزار سال پيش شناخته شده است، حصار سيلك در كاشان، قلعه حسنلو در اروميه، تورنگ در گرگان ، تپه حصار در دامغان، نوشيجان تپه بين همدان و ملاير ، ‌ قلعه بلورآباد در شهرستان خوي و از نمونه هاي آن مي باشد.

  ساخت اسب چوبي تروا توسط اوديسيوس يكي از افراد زيرك و هوشمند يوناني در سال 212 قبل از ميلاد ، پس از نوميدي سربازان از تسخير (سيراكيوز) نيز يكي از اقدامات تاريخي دفاع غيرعامل مي باشد به گونه اي كه امروزه از اسب چوبي تروا به عنوان سمبل و نماد فريب ياد مي شود.

  اعراب باديه نشين مانند ساير اقوام چادرنشين با حصار و بناهاي دايمي ميانه اي نداشتند، وجود مبارك پيامبر اسلام (ص) به مديريت نظامي مفهومي واقعي بخشيد و از انواع روش ها و تاكتيك هاي جنگي و بهره گيري موثر از زمان، مكان و موقعيت مناسب در غزوات براي رويارويي با دشمن و شكست آن ها استفاده مي كرد از جمله روش هاي مورد استفاده در جنگ هاي تهاجمي و تدافعي صدر اسلام بهره گيري از شيوه هاي دفاعي غيرعامل بود كه به شكل هاي مختلف در غزوات و سرايا مورد توجه قرار مي گرفت.

  پيامبر اكرم (ص) در نخستين نبردي كه عليه دشمن در بدر انجام داد در پاسخ به پرسش حباب بن منذر در خصوص مشروعيت فريب دشمن در جنگ فرمودند (الحرب الخدعه)، جنگ يعني خدعه و فريب.

  حضرت علي (ع) در مكان يابي صحيح و استفاده از زره و گماردن ديده بان جهت اعلام خبر، رهنمودهاي ارزنده اي به شرح زير دارند:

  آن گاه كه در ميدان جنگ روياروي دشمن قرار گرفتيد، قرارگاه شما بايد در دامنه كوه ها، تپه ها و يا در كنار نهرها باشد تا پوشش و حفاظ شما گردد و شما را از دشمن نگهباني كند و بايد جنگ را از يك سو و يا حداكثر از دو سو با دشمن داشته باشيد و قسمت هاي ديگر تكيه بر موانع طبيعي داشته باشد تا دشمن قدرت نفوذ نداشته باشد.

  و اكملوا السلامه (زره خويش را كامل كنيد) و در جاي ديگر مي فرمايد زره پوشيده ها را در پيشاپيش لشگر قرار دهيد و آن ها كه كلاه خود ندارند در پشت سر قرار گيرند (نهج البلاغه خطبه 124).

  مراقبان، ‌ نگاهبانان و خبرگيراني در قلعه كوه ها قرار دهيد و بدانيد آن ها كه در پيشاپيش سپاه حركت مي كنند چشمان لشگرند.

  بهره ‌ برداري از استتار و اختفاء جهت مخفي و پنهان ‌ سازي گرچه به قدمت طول تاريخ بشري مي ‌ باشد ولي اهميت آن در طول جنگ جهاني اوّل به علت ورود هواپيماهاي شناسايي و عكس ‌ برداري هوايي و افزايش تدريجي دقت تسليحات آفندي، مورد توجه جدي قرار گرفت.

  تا سال (1900) اكثر ارتشهاي دنيا از يونيفورم و لباس ‌ هاي نظامي رنگي استفاده مي ‌ نمودند، براي مثال ارتش فرانسه در شروع جنگ جهاني اول از لباسهاي رنگي (كت آبي و شلوار قرمز) استفاده مي ‌ نمود كه پس از پي بردن به اهميت استتار و نقش ارزنده آن در كاهش آسيب ‌ پذيري ‌ ها و تلفات، لباس ‌ هاي نظامي به رنگ استتار خاكي و يا سبز، قهوه ‌ اي و يا تركيبي از آنها درآمد و اين موضوع به تدريج در ساير كشورهاي دنيا رايج گرديد.

  واژه انگليسي استتار (Camouflage) از لغت فرانسوي (Camoufler) به معني آرايش نمودن اقتباس گرديده و در سال (1917) وارد زبان انگليسي گرديد.

  ارتش شوروي سابق براي هماهنگ نمودن برنامه هاي فريب و نيرنگ و اقدامات پدافند غيرعامل در برابر تهديدات آمريكا، در سر فرماندهي كل ارتش شوروي واحد ويژه اي را براي مديريت و اجراي برنامه هاي دفاع غيرعامل به نام (ماسكيروفكا) تاسيس نمود و در طول سال هاي 1960 الي 1983 اقدامات عمده اي از قبيل آسيب ناپذير نمودن منابع و مراكز حياتي و حساس خود را در برابر تهاجمات احتمالي ‌ ، احداث پناهگاه هاي عميق زيرزميني براي مردم و هيات حاكمه سياسي، ‌ نگهداري قطعات يدكي و بحراني در پناهگاه هاي مستحكم زيرزميني، احداث شيلترهاي ضد بمب و ساخت ماكت هاي فريب تجهيزات و تسليحات سازماني، ايجاد مراكز فرماندهي و كنترل متحرك و طراحي ريل هاي متحرك جهت موشك هاي قاره پيماي (SS-X-24) ، ‌ ارسال اطلاعات دروغين، عايق سازي و استفاده از رنگ ها و اقلام جاذب حرارتي و راداري و نمود.

  اگر اقدامات پدافندغيرعامل را در سير تاريخي مورد مطالعه، اقدامات پيشگيرانه ملل مختلف با هدف حفظ جان، ‌ ادامه حيات و حفظ سرزمين، جلوگيري از غافلگيري و ارتقاء توان رزم محسوب نماييم، هنوز هم در آستانه قرن بيست و يكم كه جهان آكنده از منازعات ژئوپلتيك بوده و نشانه اي از خاتمه ي قريب الوقوع درگيري هاي مسلحانه ديده نمي شود، انجام اقدامات پدافند غيرعامل توسط كشورهاي مختلف استمرار داشته و جايگاه ويژه اي خود را در سياست هاي دفاعي كشورها و ملل مختلف به عنوان يك نياز حياتي حفظ نموده است و با روش هاي مختلف ادامه يافته است.

 

تاریخ به روز رسانی:
1397/07/17
تعداد بازدید:
29
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
آدرس پست الکترونیکی شما
شماره تلفن
توضیحات
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی شهید آیت الله صدوقی یزد میباشد.
Powered by DorsaPortal